Historia BolkowaPoczątków miasta należy się doszukiwać dopiero w XIII wieku. Nastąpiło wtedy przesunięcie rozgałęzienia drogi handlowej z Czech, spod kasztelanii w Świnach- na rzecz Bolkowa. Rynek, wydłużony w kierunku zgodnym z przebiegiem tej drogi, świadczy o tym, że miasto założono jako osadę targową. Sam fakt lokalizacji przyjmuje się na rok 1230-1235, gdzie Bolków zostaje wymieniony w dawnych dokumentach. W owych czasach miasto nosi nazwę Gaj, a po 1312 roku jest to Bolków Gaj. Zmiana ta nastąpiła za sprawą księcia Bernarda, który nadał mu imię swego zmarłego ojca.   2 .widok górnej części rynku KOŚCIÓŁ PARAFIALNY P.W. ŚWIĘTEJ JADWIGI
Miasto, położone w korzystnym punkcie, rozwijało się szybko. Wraz z lokacją przystąpiono do budowy kościoła parafialnego. Kościół św. Jadwigi jest najstarszym historycznym pomnikiem całej okolicy i znajduje się w górnej części Rynku. Analiza pierwotnego układu przestrzennego, form zachowanych detali (wsporników, zworników, żeber i okien) i ikonografii w nich zawartej pozwala stwierdzić, że pierwotny kościół w latach 1248-1252. Kanonizacja św. Jadwigi nastąpiła w roku 1267. Z tego wynika, że istniało prawdopodobnie inne, wcześniejsze wezwanie. Pierwotne założenie było zaplanowane na krzyżu greckim, którego ramiona tworzyły: nawa, transept i prezbiterium. Całość była zapewne pokryta początkowo krzyżującym się, wysokim dachem dwuspadowym. Współczesna, najstarszej części kościoła, jest wieża, dostawiona do południowo-zachodniego narożnika kościoła i zachowana w części o rzucie kwadratowym w pierwotnym zrębie. Również prawie współczesna kościołowi jest zakrystia, znajdująca się w południowo-wschodniej części prezbiterium i transeptu. Kościół należy do okresu wczesnogotyckiego. Z ostatniej ćwierci XIV w. pochodzą trzy gotyckie, kamienne rzeźby znajdujące się dzisiaj na nowszej, północnej kruchcie.  Jak wspomina w swym opisie Marcin z Bolkowa, w czasie zdobycia w 1444 roku miasta kościół nie został spalony, lecz została wówczas nadwerężona wieża, na którą schronili się mieszkańcy. W jej południowo-zachodnim narożniku wzniesiono później dwie podpierające szkarpy z czerwonego piaskowca. Szalejący w 1632 rokupożar spowodował także pewne zniszczenia kościoła. Pierwotna wieża została już przez husytów, w 1428 roku spalona. Jeszcze gorsze szkody niż husyci wyrządzili starej wieży Szwedzi w 1646 roku. Wieża pozostawała w ruinie aż do1816 roku, gdy została odbudowana i do dzisiaj jest w tej samej formie. Brak poważniejszych remontów przez dłuższy czas spowodował znaczne zniszczenia. W 1846 roku pod proboszczem Faustmannem nastąpiła szeroko zakrojona naprawa i rozbudowa bryły kościoła. Wcześniejsze gotyckie ściany szczytowe zostały rozebrane, starogotyckie wąskie okna znikły i prawdopodobnie już wtedy kościół przestał być budowlą na planie krzyża i w ogóle zatracono jednolitość gotyckiego stylu tej sakralnej budowli. Pewien znawca rzeczy, mistrz ciesielski Konig, donosił o tym w następujący sposób: „Kościół św. Jadwigi był pierwotnie kościołem na planie krzyża, który został przekształcony przez przebudowę w kościół trójnawowy”. Kościół przykryto dachem czterospadowym, nadbudowano wieżę, przykryto ją kopulastym hełmem i umieszczono zegar, który jest na niej do dziś. Ostatni remont przeprowadzono w 1875 roku usiłując nadać wnętrzu cechy neogotyckie.
 Obecnie zostało wyremontowane prezbiterium. Podczas prac remontowych natknięto się na IV-wieczne freski. Zdaniem historyków badających fresk ich autorem może być czeski malarz zdobiący m.in. kościół w Świerzawie. Malowidła powstały w okresie rządów Piastów śląskich.
i św.Józefa z Dzieciątkiem (piątej rzeźby brak). Na płycinach (wypełniających boki ambony i balustradę schodów nieznany malarz namalował sceny Starego i Nowego Testamentu oraz postacie Mojżesza, Melchizedecha i Chrystusa. Na drzwiach prowadzących na schodki widać Chrystusa jako Dobrego Pasterza i nieczytelny zapis, a na odwrocie postać umęczonego Chrystusa. Zachowały się także stare okucia. Całość ambony jest mocno zniszczona. Jeszcze w końcu ubiegłego stulecia widoczne były w posadzce kościoła renesansowe i barokowe nagrobki. Pięć nagrobków zachowało się na zewnętrznej, wschodniej ścianie prezbiterium. Wśród nich na wyróżnienie zasługuje nagrobek prostokątny z owalną tablicą, której napis informuje, że tutaj w 1686 roku spoczęli hrabia Fryderyk Koch i jego żona Anna. Nagrobek z początku XVII wieku przedstawia postać mężczyzny w zbroi. „Epitafia na podłodze kościoła”, o których, w „Bolkenhainer Denkwurdigkeiten” wspomniał Steige, niestety znikły, choć pozostały w kościelnej podłodze, zostały obrócone gładką częścią do góry. Przykrywają one krypty z trumnami osób z rodów szlacheckich, np.: Zedlitzów, Tschirnhausów i Saltzów, oraz przednich mieszczan i przywódców miasta. Podobnie jak nawa kościelna, także zakrystia posiada podpiwniczenie. Naso, autor „Phoenix redivivus” z 1667, donosi o tym: „Zakrystia jest pod jastrychem całkiem dobrze zasklepiona i szczątkami śmiertelników i warstwowo poukładanymi czaszkami wypełniona. Z jakiej przyczyny są one tam strzeżone, pozostanie dla nas tajemnicą”. Steige dodaje, że krypta jest długa na 10 łokci(około 5,75 – 6,67 m). Pochodzenie zgromadzonych tam szczątków można tłumaczyć tym, że kościół był otoczony przez cmentarz, który rozciągnął się w południowo-wschodnim i zwłaszcza wschodnim kierunku, prawdopodobnie kiedyś aż do starego miejskiego muru. Aż do końca XVIII w. na przy kościelnym cmentarzu dokonywano pochówków także zbiorowych.
Powyższe wprowadzenie zostało nawiązane do znaleziska, którego dokonano w 1927 roku podczas wykonywania prac renowacyjnych w kościele św. Jadwigi. Pod dachem zakrystii znaleziono wówczas około 80 warstwowo ułożonych czaszek i pewną ilość kości. Sposób przechowywania czaszek i kości przywodzi na myśl kaplice czaszek w Kotlinie Kłodzkiej wstępny przegląd znaleziska dowiódł, że znajdowały się między ludzkimi szczątkami dorosłych i dzieci także kości zwierzęce. Uderzające były w formie kilku okrągłych i podłużnych czaszek, okrągłe i czterokątne otwory. Szczątki zostały oddane do zbadania w instytucie etnologiczno- antropologicznym w Lipsku. Według opinii antropologów znalezione szczątki mogły należeć do przedstawicieli rodzimej, śląskiej ludności z tym zastrzeżeniem, że kilka z nich (okrągłe) posiadało znamiona, które występują najczęściej przy okrągłych azjatyckich głowach. Mogło też chodzić o jakiś masowy pochówek husytów, gdyż tego rodzaju antropologiczne typy występowały w Czechach. Natomiast po dokonaniu pomiarów, dr Hesch, asystent w tym samym instytucie stwierdził, że chodzi o masowy pochówek
Istniejące dokumenty pisane, a także ikonograficzne, są zbyt skromne, aby można było na ich podstawie omówić rozwój budownictwa mieszczańskiego w Bolkowie. Jedynym materiałem jest niespełna inwentaryzacja części zabudowy ulic Jaworskiej, Świerczewskiego, Rynku i same obiekty. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie niewielkie fragmenty gotyckie. Stare, gotyckie piwnice ciągną się pod budynkami w Rynku nr 25 i 26, a niegdyś zapewne i 24. tworzyły one jedną całość; obecnie są podzielone, a dostęp do nich jest z każdego domu z osobna. Równocześnie zwraca uwagę to, że do części piwnic pod budynkiem w Rynku 26 prowadzi zejście z kamienicy nr 24.  Wygląd starych kamienic. Do starszych części wymienionych budynków przywiązana jest wiadomość o pobycie zakonu templariuszy w Bolkowie. Rycerze mieli prawo do noszenia płaszcza w kolorze białym z łacińskim czerwonym krzyżem. Godłem czerwonego krzyża obdarzył templariuszy papież Eugeniusz III. Noszono go po lewej stronie płaszcza nad sercem. Templariusze posiadali równoramienny, czerwony krzyż o rozszerzających się w kierunku zewnętrznym, zamkniętych wcięciami ramionach. Po wielu latach w miejscu jego śmierci wmurowano żelazny krzyż, najpierw na wewnętrznej, następnie na zewnętrznej stronie jednej ze ścian domu na górnym przedmieściu. Gdy brama z częścią muru zostały rozebrane, krzyż umieszczono na ścianie frontowej budynku, który w 1871 roku wybudowano w miejscu Górnej Bramy. Budynek z krzyżem obecnie pomalowanym na czerwono nadal istnieje. Elementy w budynkach przy ul. Świerczewskiego nr 11 i w Rynku nr 25 i 26 byłyby elementami zabudowy gotyckiej. Dom przy ul. Jaworskiej zasługuje na szczególne wyróżnienie. Układ parteru, po odrzuceniu późniejszych podziałów przedstawia: - trakt II-sień na całą szerokość i schody na piętro - trakt III-przejście na podwórze i jedno pomieszczenie. Materiały ikonograficzne wskazują, że w mieście znaczna ilość budynków była drewniana. Możliwe, że nastąpiła stopniowa wymiana elementów drewnianych na murowane.  Stare kamienice przy ul. Jaworskiej
- trakt I-podcień wsparty na kolumnach z kapitelami kielichowymi, Domy były albo jedno- albo dwupiętrowe. Trakt, w którym znajdowały się schody był wyższy i zwieńczony u góry latarnią, którą wpadało światło dzienne przez otwory boczne. Jeszcze do niedawna można było to zauważyć w budynku w Rynku nr 8. Środkowy trakt był rozbudowywany tworząc rodzaj wiaty, w której schody były zwiększone, co powodowało zwiększenie podestów, a z nich dostęp do pomieszczeń.
W porównaniu do renesansu barok nie stworzył nowego typu. Kontynuowany był styl renesansu, ale starano się o lepsze i ciekawsze rozwiązanie klatki schodowej. Cechy baroku możemy podziwiać w zachowanych domach w Rynku:
 Fragment kamieniczek w Rynku, stan obecny. W pierwszej połowie XVIII w. zostały przebudowane niektóre drewniane domy, w miejsce których stanęły murowane.
Wnętrze kamienic z lat okupacji niemieckiej.
W prawdzie w relacjach o zdobywaniu Bolkowa przez husytów istnieją pewne niejasności, nie ulega wątpliwości, że miasto było przez Czechów w XV w. zdobyte, co pociągnęło za sobą ogrom ludzi. Mniejsze i większe pogromy ludzi w wyniku wojen miały wielokrotnie miejsce w naszej okolicy. Przy takich okazjach zmarłych chowano w masowych grobach (wtedy jeszcze na cmentarzu przy kościele św. Jadwigi). Jednak w ciągu wieków te same miejsca były wykorzystywane i zawartość grobów trzeba było ulokować gdzie indziej. Prawdopodobnie znalezione w 1927 roku w kościele św. Jadwigi szczątki spoczęły najpierw w masowym grobie, a później pod zakrystią. W 1846 roku przy przebudowie kościoła szczątki z krypty pod zakrystią, którą wykorzystano dla ponownego ulokowania nowo znalezionych kości, zostały przeniesione do pomieszczenia pod dachem zakrystii. Także ten w 1927 roku pod południowa ścianą wieży odkryty grób dowodzi, jak niesamowitą liczbę ludzkich szczątków musiał pomieścic "cmentarz" w mieście. |
|
